تنظیمات ظاهری پایتون: شخصی سازی (تغییر اندازه فونت و گذاشتن بک گراند)

برای تغییر اندازه فونت در پایتون (IDLE) کافیست از منوی Options گزینه‌ی Configure IDLE را باز کنید، وارد تب Fonts/Tabs شوید و عدد کنار Size را تغییر دهید؛ همان‌جا فونت مورد نظرتان را هم از لیست انتخاب می‌کنید. برای عوض کردن رنگ پس‌زمینه هم باید سراغ تب Highlights بروید، یکی از تم‌های آماده را بزنید یا با دکمه‌ی Custom Highlighting رنگ بک‌گراند و متن را دستی بسازید. تغییرات فوری روی محیط اعمال می‌شود و نیازی به بستن و باز کردن IDLE نیست.

اگر با VS Code یا PyCharm کار می‌کنید مسیر فرق دارد؛ در ادامه هرکدام را جداگانه توضیح می‌دهم و در انتها هم چند ترفند می‌آورم که هیچ‌جا به آن‌ها اشاره نمی‌شود، مثل تغییر تم از طریق فایل کانفیگ به‌جای منو، یا نوشتن یک اسکریپت کوچک که تم دلخواه را به‌صورت خودکار روی چند سیستم اعمال کند.

چرا اصلاً باید ظاهر محیط پایتون را عوض کنیم؟

فونت پیش‌فرض IDLE در اکثر سیستم‌ها اندازه‌ی کوچکی دارد که بعد از چند ساعت کدنویسی چشم را خسته می‌کند. یک برنامه‌نویس که روی مانیتور ۲۷ اینچ با رزولوشن بالا کار می‌کند، همان فونت دیفالت را به‌سختی می‌بیند و مجبور است صورتش را جلو بکشد تا کدها را تشخیص دهد.

پس‌زمینه‌ی سفید هم در محیط‌های کم‌نور، مثلاً شب یا اتاق تاریک، نور زیادی به چشم می‌زند. تم تیره باعث می‌شود ساعت‌های طولانی کدنویسی راحت‌تر باشد؛ همین است که اکثر ادیتورهای حرفه‌ای مثل VS Code به‌صورت پیش‌فرض روی تم تیره باز می‌شوند.

یک نکته‌ی کمتر گفته‌شده این است که تنظیمات ظاهری فقط به راحتی چشم مربوط نیست؛ رنگ‌بندی درست باعث می‌شود خطاهای نحوی سریع‌تر دیده شوند. وقتی رنگ رشته‌ها، کلمات کلیدی و کامنت‌ها به‌وضوح از هم جدا باشند، مغز شما ناخودآگاه ساختار کد را سریع‌تر پردازش می‌کند و زمان دیباگ کوتاه‌تر می‌شود.

این رو هم حتما چک کن: آموزش Turtle در پایتون؛ نصب و 22 کد کاربردی

تغییر اندازه فونت در IDLE

مرحله به مرحله

IDLE را باز کنید، از نوار بالا روی Options کلیک کنید و Configure IDLE را انتخاب کنید. در پنجره‌ای که باز می‌شود تب Fonts/Tabs از قبل انتخاب‌شده است.

سمت راست پنجره لیستی از فونت‌های نصب‌شده روی سیستم شما، مثل Consolas، Courier New یا DejaVu Sans Mono، نمایش داده می‌شود. زیر آن یک باکس عددی برای Size هست؛ برای مثال اگر فونت پیش‌فرض روی ۱۰ یا ۱۲ تنظیم شده، می‌توانید آن را روی ۱۴ یا ۱۶ ببرید تا خواناتر شود.

پایین پنجره یک باکس پیش‌نمایش (Sample) وجود دارد که همزمان با تغییر عدد، نتیجه را نشان می‌دهد؛ یعنی قبل از زدن OK می‌بینید کد شما با آن فونت و اندازه چه شکلی می‌شود. وقتی از نتیجه راضی بودید، روی Apply و بعد OK بزنید.

چرا بعضی وقت‌ها فونت مورد نظر در لیست نیست؟

IDLE فقط فونت‌هایی را نشان می‌دهد که روی سیستم‌عامل شما نصب شده باشند. اگر فونت خاصی مثل Fira Code یا JetBrains Mono را می‌خواهید، اول باید آن را از سایت رسمی‌اش دانلود و روی ویندوز یا مک نصب کنید؛ بعد از ری‌استارت IDLE در لیست ظاهر می‌شود.

تغییر رنگ پس‌زمینه (بک‌گراند) در IDLE

همان پنجره‌ی Configure IDLE را باز نگه دارید و این‌بار روی تب Highlights بزنید. بالای این تب یک منوی کشویی به اسم Theme هست که چند تم آماده دارد، از جمله یک تم روشن با پس‌زمینه‌ی سفید و یک تم به اسم IDLE Dark که پس‌زمینه‌ی خاکستری تیره دارد.

اگر هیچ‌کدام از تم‌های آماده را نمی‌پسندید، پایین همان تب دکمه‌ای هست به اسم Custom Highlighting. با زدن این دکمه می‌توانید هر عنصر کد (متن عادی، کامنت‌ها، کلمات کلیدی مثل def و if، رشته‌ها) را جداگانه رنگ کنید و برای خودِ صفحه هم یک رنگ پس‌زمینه‌ی دلخواه انتخاب کنید. مثلاً می‌توانید پس‌زمینه را روی یک آبی تیره‌ی نفتی بگذارید و متن کد را زرد کم‌رنگ کنید تا هم چشم اذیت نشود و هم کدها خوانا بمانند.

بعد از ساختن تم دلخواه، پایین پنجره یک باکس هست که اسمی برای تم جدید می‌گیرد؛ آن را ذخیره کنید تا بعداً هم بتوانید بین تم‌های خودتان جابه‌جا شوید بدون این‌که دوباره از صفر رنگ‌ها را تنظیم کنید.

اگر از VS Code یا PyCharm استفاده می‌کنید

خیلی از کسانی که تازه پایتون یاد می‌گیرند، در واقع نه از IDLE بلکه از VS Code یا PyCharm استفاده می‌کنند و منظورشان از «تنظیمات ظاهری پایتون» تغییر ظاهر همان ادیتور است.

VS Code

در VS Code فونت و رنگ به خود پایتون ربطی ندارد و از تنظیمات کلی ادیتور کنترل می‌شود. با کلید ترکیبی Ctrl + , (روی مک Cmd + ,) صفحه‌ی Settings باز می‌شود؛ در کادر جستجو بنویسید font size و عدد Editor: Font Size را تغییر دهید.

برای بک‌گراند و تم رنگی، کلید ترکیبی Ctrl + K و سپس Ctrl + T را بزنید تا لیست تم‌های نصب‌شده باز شود؛ با کلیدهای بالا و پایین بین تم‌ها جابه‌جا شوید و نتیجه را زنده روی صفحه ببینید. اگر تم‌های پیش‌فرض کافی نبودند، از قسمت Extensions می‌توانید تم‌های دیگری مثل One Dark Pro یا Dracula را نصب کنید.

PyCharm

در PyCharm مسیر از منوی File > Settings (روی مک PyCharm > Preferences) شروع می‌شود؛ از آنجا وارد Editor > Font شوید تا اندازه و نوع فونت را عوض کنید. برای تم و رنگ پس‌زمینه هم به مسیر Editor > Color Scheme بروید و از بین تم‌های آماده مثل Darcula یا IntelliJ Light انتخاب کنید.

دانلود و نصب فونت‌های سفارشی: Fira Code و JetBrains Mono

دو فونتی که در بخش‌های قبل چند بار نامشان آمد، یعنی Fira Code و JetBrains Mono، به‌صورت پیش‌فرض روی هیچ سیستمی نصب نیستند و باید جداگانه دانلود و نصب شوند. این‌جا مرحله‌به‌مرحله برای هر سه سیستم‌عامل توضیح می‌دهم تا بعد از نصب، همان‌طور که در بخش‌های بالا گفته شد، در لیست فونت‌های IDLE، VS Code یا PyCharm ظاهر شوند.

اینجاست که ماجرا جذاب‌تر میشه:  اجرای کد پایتون در VS Code؛ آموزش نصب کامل

مرحله ۱: دانلود فایل فونت

برای Fira Code باید به مخزن رسمی آن در گیت‌هاب به آدرس github.com/tonsky/FiraCode مراجعه کنید و از بخش Releases آخرین نسخه‌ی فایل زیپ را دانلود کنید. برای JetBrains Mono هم آدرس رسمی jetbrains.com/lp/mono است که یک دکمه‌ی دانلود مستقیم دارد.

بعد از دانلود، فایل زیپ را از حالت فشرده خارج کنید. داخل آن یک پوشه به اسم ttf یا static پیدا می‌کنید که فایل‌های اصلی فونت با پسوند .ttf داخلش هستند؛ همین فایل‌ها هستند که باید نصب شوند.

مرحله ۲: نصب روی ویندوز

روی یکی از فایل‌های .ttf راست‌کلیک کنید و گزینه‌ی Install را بزنید؛ اگر می‌خواهید فونت برای همه‌ی کاربران سیستم در دسترس باشد، گزینه‌ی Install for all users را انتخاب کنید. راه دیگر این است که همه‌ی فایل‌های ttf را انتخاب کرده و در پوشه‌ی C:\Windows\Fonts رها کنید (drag and drop)؛ ویندوز خودش نصب را انجام می‌دهد.

مرحله ۳: نصب روی مک

روی فایل .ttf دوبار کلیک کنید تا برنامه‌ی Font Book باز شود، سپس دکمه‌ی Install Font گوشه‌ی پنجره را بزنید. اگر چند وزن مختلف فونت (Regular، Bold، Light) دارید، بهتر است همه را همزمان انتخاب کنید و یک‌جا نصب کنید تا در لیست ادیتورها همه‌ی وزن‌ها در دسترس باشند.

مرحله ۴: نصب روی لینوکس

در اکثر توزیع‌های لینوکس کافی است فایل‌های ttf را در پوشه‌ی ~/.local/share/fonts (اگر وجود نداشت بسازیدش) کپی کنید و بعد دستور fc-cache -f -v را در ترمینال اجرا کنید تا کش فونت‌های سیستم به‌روزرسانی شود.

برای اطمینان از نصب درست، می‌توانید در ترمینال نام فونت را جست‌وجو کنید تا مطمئن شوید سیستم آن را شناسایی کرده. اگر خروجی خالی بود، یعنی یا مسیر فایل اشتباه بوده یا کش فونت هنوز آپدیت نشده و باید دستور fc-cache را دوباره اجرا کنید.

بررسی نصب فونت با دستور fc-list در ترمینال لینوکس یا مک

مرحله ۵: انتخاب فونت در IDLE، VS Code یا PyCharm

بعد از نصب، برنامه‌ای که با آن کار می‌کنید (IDLE، VS Code یا PyCharm) را کاملاً ببندید و دوباره باز کنید؛ اکثر برنامه‌ها لیست فونت‌های سیستم را فقط هنگام باز شدن می‌خوانند و فونت تازه‌نصب‌شده تا قبل از ری‌استارت در لیست ظاهر نمی‌شود. بعد از باز کردن دوباره، مطابق مراحلی که در بخش‌های قبل گفته شد، اسم Fira Code یا JetBrains Mono را در لیست فونت‌ها پیدا و انتخاب کنید.

یک نکته‌ی ریز ولی مهم: JetBrains Mono معمولاً با همان اسم JetBrains Mono در لیست ظاهر می‌شود، اما بعضی نسخه‌های Fira Code ممکن است با نامی مثل Fira Code یا FiraCode (بدون فاصله) نمایش داده شوند؛ اگر اسم را دقیقاً پیدا نکردید، در باکس جست‌وجوی لیست فونت‌ها کلمه‌ی fira را تایپ کنید تا هر نسخه‌ای که نصب شده فیلتر شود.

نکات و ترفندهایی که معمولاً هیچ‌جا نوشته نمی‌شوند

این بخش تمرکزش روی چیزهایی است که در آموزش‌های معمولی IDLE و VS Code نمی‌بینید؛ راه‌هایی برای کنترل دقیق‌تر و خودکارسازی شخصی‌سازی ظاهر.

۱. تغییر تم IDLE مستقیم از فایل کانفیگ، بدون باز کردن منو

IDLE تمام تنظیمات ظاهری را در یک پوشه‌ی مخفی به اسم .idlerc در پوشه‌ی کاربری شما ذخیره می‌کند. فایل مربوط به رنگ‌ها config-highlight.cfg نام دارد و یک فایل متنی ساده با فرمت INI است. اگر همین حالا چند سیستم دارید و می‌خواهید تم یکسانی روی همه‌شان باشد، به‌جای تکرار مراحل گرافیکی روی هر سیستم، کافی است این فایل را مستقیم باز کنید و یک بلاک جدید برایش اضافه کنید.

نمونه‌ی یک تم دستی در فایل config-highlight.cfg

بعد از ذخیره‌ی فایل و باز کردن دوباره‌ی IDLE، اسم تم شما (در این‌جا Dracula Custom) در لیست Theme داخل تب Highlights ظاهر می‌شود و می‌توانید مثل بقیه‌ی تم‌ها انتخابش کنید. این روش خصوصاً وقتی مفید است که می‌خواهید یک تم شرکتی یا استاندارد را بین چند دستگاه یا چند دانشجو پخش کنید.

۲. خودکارسازی با یک اسکریپت پایتون

به‌جای ویرایش دستی فایل کانفیگ، می‌توانید یک اسکریپت پایتون بنویسید که با ماژول configparser مستقیم به فایل تنظیمات IDLE دسترسی پیدا کند و تم دلخواه را اضافه کند. این روش برای کسانی که چند سیستم را مدیریت می‌کنند یا می‌خواهند شخصی‌سازی را در فرآیند نصب پروژه بگنجانند، وقت زیادی صرفه‌جویی می‌کند.

اسکریپت apply_theme.py برای افزودن خودکار تم به IDLE

این اسکریپت را می‌توانید در فایل نصب پروژه یا در یک اسکریپت راه‌اندازی اولیه (setup script) قرار دهید تا هر توسعه‌دهنده‌ی جدید تیم، همان لحظه‌ی اول همان ظاهر استاندارد را داشته باشد، بدون این‌که راهنمای تصویری چندصفحه‌ای برایش بفرستید.

۳. تنظیم زوم زنده در VS Code بدون باز کردن Settings

یک ترفند کمتر شناخته‌شده این است که با فعال کردن گزینه‌ی editor.mouseWheelZoom در VS Code، می‌توانید با نگه‌داشتن Ctrl و چرخاندن غلتک ماوس روی ناحیه‌ی کد، فونت را به‌صورت لحظه‌ای بزرگ و کوچک کنید؛ دقیقاً مثل زوم روی مرورگر، بدون این‌که هربار به Settings برگردید.

افزودن دستی این خطوط به settings.json تجربه‌ی شخصی‌سازی سریع‌تری می‌دهد.

فعال کردن editor.fontLigatures هم باعث می‌شود اگر از فونت‌هایی مثل Fira Code استفاده می‌کنید، علائمی مثل == یا -> به‌صورت یک نماد واحد و زیباتر نمایش داده شوند؛ این گزینه به‌صورت پیش‌فرض خاموش است و اکثر کاربران حتی نمی‌دانند وجود دارد.

۴. میانبر صفحه‌کلید برای زوم سریع در PyCharm

در PyCharm به‌جای رفتن به منوی تنظیمات، می‌توانید با نگه‌داشتن Ctrl و چرخاندن غلتک ماوس (در صورت فعال بودن گزینه‌ی مربوطه در Settings > Editor > General) اندازه‌ی فونت را زنده تغییر دهید. این قابلیت باید یک‌بار از مسیر Settings > Editor > General با فعال کردن Change font size with Ctrl+Mouse Wheel روشن شود؛ بعد از آن دیگر نیازی به بازکردن پنجره‌ی تنظیمات نیست.

۵. سینک کردن تم بین IDLE و ترمینال

اگر هم از IDLE برای نوشتن کد استفاده می‌کنید و هم از ترمینال برای اجرای اسکریپت‌ها، رنگ پس‌زمینه‌ی متفاوت بین این دو محیط می‌تواند خسته‌کننده باشد. یک راه‌حل ساده این است که همان کد رنگی هگزادسیمال بک‌گراند IDLE (مثلاً #282a36) را در تنظیمات ترمینال سیستم‌عامل یا برنامه‌ی ترمینالی که استفاده می‌کنید هم وارد کنید تا انتقال بین دو پنجره چشم را کمتر اذیت کند.

مقایسه مسیر تنظیمات ظاهری

سؤالات متداول

۱. آیا تغییر فونت در IDLE روی اجرای کد تأثیر می‌گذارد؟ نه، تغییر فونت و رنگ فقط ظاهر محیط را عوض می‌کند و هیچ ارتباطی به نحوه‌ی اجرای کد پایتون ندارد.

۲. چرا بعد از عوض کردن تم، رنگ بعضی کلمات کلیدی تغییر نکرد؟ احتمالاً آن کلمه در دسته‌بندی رنگی متفاوتی قرار دارد. در تب Highlights روی هر آیتم لیست (مثل Keyword یا Builtin) کلیک کنید تا مشخص شود کدام رنگ به کدام دسته تعلق دارد.

۳. آیا می‌توانم تنظیمات ظاهری IDLE را به سیستم دیگری منتقل کنم؟ بله، همان‌طور که در بخش ترفندها گفته شد، کافی است فایل config-highlight.cfg را کپی کنید. مسیر دقیق فایل بسته به نسخه‌ی پایتون و سیستم‌عامل فرق دارد.

۴. کدام فونت برای کدنویسی پایتون بهتر است؟ فونت‌های مونواسپیس مثل Consolas، Courier New یا Fira Code معمولاً ترجیح داده می‌شوند چون هر کاراکتر عرض یکسانی دارد و تورفتگی کد که در پایتون اهمیت زیادی دارد، واضح‌تر دیده می‌شود.

۵. آیا تم تیره واقعاً برای چشم بهتر است؟ این موضوع تا حدی به شرایط نوری محیط و حساسیت چشم هر فرد بستگی دارد و یک قانون قطعی برای همه وجود ندارد. [نیاز به بررسی] اگر مشکل خستگی یا خشکی چشم دارید بهتر است علاوه بر تنظیمات نرم‌افزار، با یک چشم‌پزشک هم مشورت کنید.

جمع‌بندی

اگر با IDLE کار می‌کنید، همه‌چیز از یک پنجره‌ی واحد یعنی Configure IDLE قابل کنترل است؛ فونت و اندازه‌اش را از تب Fonts/Tabs و رنگ پس‌زمینه را از تب Highlights تغییر می‌دهید. کاربران VS Code و PyCharm باید سراغ تنظیمات کلی همان ادیتور بروند، چون این تنظیمات مخصوص زبان پایتون نیست بلکه به کل محیط برنامه‌نویسی مربوط می‌شود.

اگر چند سیستم دارید یا می‌خواهید ظاهر یکسانی روی همه‌ی دستگاه‌های تیم داشته باشید، ویرایش مستقیم فایل کانفیگ یا نوشتن یک اسکریپت کوچک بسیار سریع‌تر از تکرار مراحل گرافیکی روی هر سیستم است. بهترین راه این است که چند تم و فونت مختلف را امتحان کنید و بعد از چند روز کدنویسی واقعی ببینید کدام‌یک چشمتان را کمتر خسته می‌کند.